ტაქსის მძღოლი (1976)
თემატური ბირთვი
ტრევის ბიკლი არის მე-20 საუკუნის ამერიკული “მიწისქვეშეთის კაცი” — ვიეტნამის ვეტერანი, რომელიც ნიუ-იორკის ღამის ქუჩებში მოძრაობს როგორც გარეშე დამკვირვებელი. ფილმი სვამს ეგზისტენციალიზმი-ს ცენტრალურ კითხვას: როცა სამყარო უაზროა და ადამიანი მთლიანად გაუცხოებულია, რა რჩება? ტრევისის პასუხი — ძალადობა, შენიღბული “გმირობით” — არის ჩრდილი (არქეტიპი)-ს ამოფრქვევის კლასიკური შემთხვევა.
ლიტერატურული და ფილოსოფიური ექოები
ფიოდორ დოსტოევსკი — პირდაპირი წინაპარი
| დოსტოევსკი | ტაქსის მძღოლი |
|---|---|
| ”მიწისქვეშეთის კაცი” — უარყოფს საზოგადოებას, მაგრამ ვერ ტოვებს | ტრევისი — უარყოფს ქალაქს, მაგრამ ღამით მოძრაობს მის ქუჩებში |
| რასკოლნიკოვი — “ზეკაცი” ვინ მოკლავს “უვარგისს” | ტრევისი — “ღვთის მეომარი” ვინ “გაწმენდს” ქალაქს |
| სინდისის ტანჯვა → გამოსყიდვა ქრისტეს გავლით | ძალადობა → ირონიული “გმირობა” (მედია მას გმირად აქცევს) |
ეგზისტენციალიზმი — სტრუქტურული ჩარჩო
- გაუცხოება: ტრევისი ვერ ამყარებს კავშირს არავთან — ვერც ბეტსისთან (იდეალიზებული ქალი), ვერც თანამშრომლებთან
- ნიჰილიზმი: “ვიეტნამის შემდეგ არაფერს აქვს აზრი” — ნიჰილიზმის ამერიკული ვარიანტი
- თავისუფალი ნება: ტრევისი “აირჩევს” მოქმედებას, მაგრამ მისი არჩევანი დეტერმინირებულია ტრავმით და იზოლაციით
ალბერ კამიუ — აბსურდის პარალელი
ტრევისი = ანტი-მერსო. მერსო (“უცხო”) პასიურია აბსურდი-ს წინაშე. ტრევისი აქტიურია — მაგრამ მისი აქტიურობა არის ჩრდილის, არა ცნობიერი არჩევანის პროდუქტი.
არქეტიპული ანალიზი
- ტრევის ბიკლი → ჩრდილი (არქეტიპი): მთელი ფილმი არის ჩრდილის პროექციის შესწავლა. ტრევისი თავის ბნელ იმპულსებს “მისიად” გარდაქმნის. ის ვერ ხედავს, რომ “ბინძურობა”, რომელსაც ქალაქში ხედავს, მისი საკუთარი ჩრდილის პროექციაა.
- ბეტსი → ანიმუსი: იდეალიზებული ქალის ფიგურა, რომელთანაც ტრევისი ვერ ამყარებს რეალურ კონტაქტს — ანიმას პროექცია.
- სპორტი (მეძავთა პატრონი) → ჩრდილის გარეგანი პროექცია: ტრევისი მას ხოცავს, მაგრამ სინამდვილეში საკუთარ ჩრდილს ებრძვის.
ვიზუალური ენა და სიმბოლიზმი
- ღამის ნიუ-იორკი — არაცნობიერის ლანდშაფტი: ნეონი, ორთქლი, ჩრდილები
- სარკის სცენა (“You talkin’ to me?“) — ლიტერალურად ჩრდილთან დიალოგი
- მოჰაუკის ვარცხნილობა — ტრანსფორმაცია: ცივილიზებული ფასადის მოხსნა, პრიმიტიული მეომრის გამოვლენა
- ფინალური ზემოდან გადაღებული კადრი — სისხლიანი სცენა ზემოდან = ღმერთის / საზოგადოების ცივი მზერა
ვერტიკალური ჯაჭვი
ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან (წიგნი) (1864) → ტაქსის მძღოლი (1976) → ჯოკერი (2019) სამი “მიწისქვეშეთის კაცი” სამი ეპოქიდან: რუსეთის იმპერია, ვიეტნამის შემდგომი ამერიკა, თანამედროვე კორპორატიული სამყარო.