შიმშილის ხელოვანი (1922)
გერმანულიდან თარგმნა მაია ლიპარტელიანმა (ასევე მაია მენაბდე — სხვა მოთხრობები კრებულში).
ფილოსოფიური ბირთვი
შიმშილის ხელოვანი = ადამიანი, რომელიც შიმშილობას ხელოვნებად აქცევს. ის გალიაში ზის და მარხვით საკუთარ სხეულს ანადგურებს — პუბლიკა უყურებს, აღფრთოვანდება, შემდეგ კი ინტერესს კარგავს. ხელოვანი კვლავ შიმშილობს, მაგრამ უკვე არავინ უყურებს. საბოლოოდ ის კვდება გალიაში, და მის ადგილს ახალგაზრდა პანთერა იკავებს, რომელიც სიცოცხლით სავსეა.
ეს მოთხრობა = ხელოვნების არსის აბსურდული ანატომია: ხელოვანი ქმნის არა აუდიტორიისთვის, არამედ იმიტომ, რომ სხვა ვერაფერს აკეთებს. მისი ბოლო სიტყვებია: „მე ყოველთვის გინდოდათ, ჩემი შიმშილობა გეაღფრთოვანებინათ… მაგრამ ამის გაკეთება არ გეღირსებათ… რადგან მე უნდა ვიმარხულო, სხვაგვარად არ შემიძლია… რადგან მე ვერ ვიპოვე საჭმელი, რომელიც მომეწონებოდა.” ხელოვნება = არა არჩევანი, არამედ შეუძლებლობა — სხვაგვარად არ შეიძლება.
თემატური ანალიზი
| თემა | გამოვლინება მოთხრობაში | კავშირი |
|---|---|---|
| გაუცხოება | ხელოვანი გაუცხოებულია აუდიტორიისგან, საზოგადოებისგან, საკუთარი სხეულისგან | ჩანაწერები მიწისქვეშეთიდან (წიგნი) |
| აბსურდი | შიმშილობა = ხელოვნება, რომელსაც აუდიტორია ვეღარ ხედავს; ხელოვანის სიკვდილი = უმნიშვნელო მოვლენა | ალბერ კამიუ |
| ტანჯვა და გამოსყიდვა | ტანჯვა (შიმშილი) არის, მაგრამ გამოსყიდვა — არა; სიკვდილი არაფერს სყიდულობს | ფიოდორ დოსტოევსკი |
ხელოვნება როგორც თვითგანადგურება
შიმშილის ხელოვანი = ხელოვანის არქეტიპი კაფკასეულ სამყაროში: ადამიანი, რომელიც ქმნის საკუთარი განადგურების ხარჯზე, მაგრამ მისი შემოქმედება საზოგადოებას არ სჭირდება. პანთერა, რომელიც მის ადგილს იკავებს = ცხოვრება, რომელიც ხელოვნებას ცვლის; ბუნებრივი ძალა, რომელიც ხელოვნურ ტანჯვას ანაცვლებს.
ეს არის საპირისპირო ტანჯვა და გამოსყიდვა-ს დოსტოევსკისეული მოდელისა: ფიოდორ დოსტოევსკი-სთან ტანჯვა = გზა გამოსყიდვისკენ (სონია, ალიოშა); კაფკასთან ტანჯვა = თვითმიზანი, რომელიც არაფრისკენ მიდის.
ჰორიზონტალური კავშირები
- გაუცხოება: შიმშილის ხელოვანი = გაუცხოების უკიდურესი ფორმა — ადამიანი, რომელიც საკუთარ სხეულსაც კი უცხოდ მიიჩნევს (საჭმელი, რომელიც „მოეწონებოდა”, არ არსებობს).
- აბსურდი: ხელოვნება, რომელსაც აუდიტორია არ სჭირდება + ხელოვანი, რომელიც ვერ წყვეტს = აბსურდი-ს სუფთა ილუსტრაცია.
- გარდასახვა (წიგნი): ორივეში ფიზიკური სხეული = გაუცხოების მატარებელი; ორივეში სიკვდილი = შვება სხვებისთვის, არა გმირისთვის.
ვერტიკალური ჯაჭვი
ფიოდორ დოსტოევსკი — ტანჯვა როგორც გზა (სონია, ალიოშა) → კაფკა, „შიმშილის ხელოვანი” (1922) — ტანჯვა როგორც ჩიხი → ალბერ კამიუ — სიზიფე, რომელიც ბედნიერია ქვის გორვით
წყარო
ქართული ტექსტი: raw/შიმშილის ხელოვანი (კაფკა)/00-full.md — მოთხრობების კრებული. მთარგმნელები: მაია ლიპარტელიანი, მაია მენაბდე.